Tanzania

Kilimanjaro: Gezondheid



Wandelen op hoogte

Gezondheid in de bergen. Om een succesvolle bestijging van bergen waar ook ter wereld, of het nu de Inca-trail, Kilimanjaro of in de Himalaya is te waarborgen, moet de loopsnelheid aan de hoogte en de trainingstoestand van de wandelaar zijn aangepast. De aanpassing van de loopsnelheid wordt aangestuurd door het ademritme. Dit ritme moet voortdurend en mogelijk zonder grote pauzen tot een hoogte van ca. 3500 m. aangehouden worden. Bij stijgingen of moeilijkheden loopt men automatisch langzamer en past men zich aan. Het krachtverlies is hierdoor het minst. Een foute manier van lopen herkent men direct aan steeds vaker noodzakelijk voorkomende pauzes. Langere pauzes tijdens de tocht leveren weinig of niets op aan herstel. Men presteert na langere pauzes meestal minder goed. Voor noodzakelijke handelingen zoals eten, drinken, toilet en verkleden zijn een paar minuten pauze al voldoende. Behoudens overnachtingen natuurlijk. Lange slaap zorgt voor een prima herstel bij vermoeidheid. Vanaf ca. 3500 m hoogte gaat door het verminderde zuurstofgehalte, de ademfrequentie meestal automatisch opgevoerd worden. Vanaf deze hoogte stijgt ook het gevaar van hoogteziekte. Om dit gevaar voor te blijven, moet het lichaam zich eerst aan de hoogte aanpassen. Dit betekent: Langzaam lopen (hoe hoger, hoe langzamer) en de slaaphoogte moet een paar honderd meter lager liggen dan de bereikte hoogte. En men moet alle onnodige inspanningen vermijden. Let op de informatie betreffende gezondheid in het hooggebergte en hoogteziekte. Veel drinken is erg belangrijk.

Adaptatie

Adaptie is de direct intredende reactie van het lichaam op veranderde omgevingsfactoren, zoals hoogte. Bepaalde lichaamsprocessen worden hierbij enorm opgevoerd, alsof een soort noodaggregaat in werking gaat. De belasting van het lichaam is zeer hoog, zelfs bij stilstaan en niet bewegen. De wandelaar -getraind of niet- presteert veel minder. De fase van adaptie helpt de tijd tot volledige acclimatisering, indien deze optreedt, overbruggen. Om tot volle prestatiemogelijkheden terug te komen, heeft men op bijv. 5000m hoogte zo' n 2 weken nodig (individueel verschillend). Vanaf 5300 m hoogte vindt amper acclimatisering meer plaats, hetgeen betekent:

  • Nog langzamer lopen
  • Geen onnodige inspanningen
  • Zo mogelijk bagage overdragen aan de gids
  • Niet al te lang op het hoogste punt blijven en daarna zo ver mogelijk afdalen.

Weer

Naast de hoogte, is de weersgesteldheid een van de meest onderschatte factoren tijdens een beklimming. Het is van groot belang dat u op deze omstandigheden anticipeert, om uw lichaam in staat te stellen hier op een goede manier mee om te gaan. De belangrijkste factoren zijn UV (zorg voor uitstekende beschermende producten), wind en regen (zorg voor wind- en regendichte kleding) en kou.
Om dit te illustreren: bij een temperatuur van -10°C (hetgeen allerminst een uitzondering is tijdens de laatste etappe van de beklimming) en een windsnelheid van 20 m/s is de gevoelstemperatuur -36°C, hetgeen bijna arctisch is.

Het is van belang dat men zich realiseert dat bij een ongunstig samenspel van faktoren als kou, vochtigheid, wind, weinig beweging, te weinig isolerende kleding, te weinig vloeistofinname en hoogte, zelfs een temperatuur van +10°C kan leiden tot bevriezingen van neus, oren, tenen en vingers!

Gezondheid en het beklimmen van de Kilimanjaro:

Het beklimmen van Mount Kilimanjaro wordt afgeraden voor risicogroepen, zoals hart- en longpatiënten voornamelijk door zijn hoogte. Gebruikt u medicijnen, neem dan contact op met de huisarts om te vragen of het verantwoord is deze tocht te maken. Een complete lijst met medicijnen die u wordt aangeraden mee te nemen vindt u verderop in deze brochure. Een prima wandelconditie is vanzelfsprekend. Zie medicatie.

Hoogteziekte

Vanaf ongeveer 3500m hoogte moet - vanwege het verminderde zuurstofgehalte - de ademfrequentie worden opgevoerd. Vanaf deze hoogte neemt ook het risico op verschijnselen van hoogteziekte toe, hoewel dit theoretisch al vanaf 2000m mogelijk is.

De meest effectieve remedie om hoogteziekte te voorkomen, is door uw lichaam te laten wennen aan de hoogte.

Ons advies:
  • Langzaam lopen (KiSwahili: pole, pole; dit zult u veelvuldig horen tijdens de tocht)
  • De slaaphoogte moet een paar honderd meter lager liggen dan de maximale hoogte van de etappe
  • Alle onnodige inspanningen mijden (probeer u bijvoorbeeld niet te forceren om terug te komen bij de groep)
  • Alert zijn op symptomen van hoogteziekte (zie hieronder)
  • Veel drinken

De oorzaak van hoogteziekte (in het Engels AMS, of Acute Mountain Sickness, genaamd) is een combinatie van te snelle beklimming waardoor er geen adaptatie of acclimatisering kan optreden en een lagere atmosferische druk. Het kan optreden vanaf circa 2000 à 2500 meter. Ter illustratie: op de top van de Kilimanjaro heerst een luchtdruk van rond de 500 mbar, hetgeen betekent dat de partiële zuurstofdruk slechts de helft is van die op zeeniveau.

Niet iedereen is gevoelig voor hoogteziekte. Ongeveer 15% van de mensen ontwikkelt symptomen van AMS als men binnen een halve dag een hoogteverschil van meer dan 2500 meter overwint. Op Mount Kilimanjaro liggen de camps gemiddeld zo'n 1000 hoogtemeters van elkaar. Hoewel het risico op hoogteziekte hierdoor behoorlijk wordt verminderd, krijgen veel mensen desondanks te maken met één of meerdere symptomen van hoogteziekte. Voorzichtigheid is geboden, want een niet onderkende, of behandelde hoogteziekte kan dodelijk zijn door het optreden van hersen- en longoedeem.

Waarschuwingstekens:
  • Plotseling prestatieverval
  • Desoriëntatie
  • Hoofdpijn
  • Gebrek aan eetlust
  • Verstoorde slaap
  • Misselijkheid
  • Weinig (en donkere) urine bij normale vloeistof-inname

Indien u last krijgt van één of meerdere van bovenstaande symptomen, en deze niet verdwijnen bij een korte rustpauze, moet u overwegen de beklimming te staken. Over het algemeen zijn de gidsen goed in staat om in te schatten wanneer een beklimming te risicovol wordt voor de deelnemers; ga hier echter niet vanuit, maar wees verstandig genoeg om voor uzelf deze afweging te maken.
Er wordt gezorgd voor voldoende gidsen tijdens de beklimming naar de top. Iedereen kan in een eigen tempo maar toch onder begeleiding van gidsen het laatste traject afleggen. Herstel van hoogteziekte verschijnselen verloopt het snelst door flink te drinken (maar geen alcohol), een licht dieet (weinig vet) en weinig activiteit. Het is echter niet goed om totale rust te houden; een lichte inspanning bevordert het herstel. Hoogteziekte en de daarmee gepaard gaande symptomen, zijn de belangrijkste oorzaak voor het niet volbrengen van de tocht. Hoewel er enige controverse bestaat over medicatie ter preventie van hoogteziekte, zijn er meerdere studies waarin acetazolamide wordt aangeraden als preventief medicijn. Acetazolamide is in Nederland verkrijgbaar onder de merknaam Diamox. De profylactische werking van Diamox is goed gedocumenteerd naar aanleiding van studies die zijn gedaan bij de beklimming van Mount Kilimanjaro. Doordat men op hoogte dieper en vaker in moet ademen, raakt de kooldioxode-balans van het lichaam ontregeld. Om dit tegen te gaan scheidt het lichaam normaal gesproken meer bicarbonaat uit in de urine. De belangrijkste werking van Diamox is het opnieuw in balans brengen van de kooldioxide-huishouding. Bij het gebruik van de aanbevolen hoeveelheid van 2x 250 mg per dag, is er een verschil merkbaar in prestaties en ernst van de symptomen van hoogteziekte. Een veelvoorkomende bijwerking van het medicijn zijn tintelende ledematen en meer plassen. Vanwege de geringe bekendheid van dit medicijn bij huisartsen, is het mogelijk dat men terughoudend is bij het voorschrijven ervan. Afdalen en of rust zijn manieren om de symptomen van hoogteziekte te doen verdwijnen. Er zijn geen medicijnen die hoogteziekte voorkomen.
Wij verwijzen naar de volgende wetenschappelijke artikelen:
Greene,M.K.; Kerr,A.M.; McIntosh,I.B.; Prescott,R.J., Br.Med.J.(Clin.Res.Ed) 283(1695):811-813
McIntosh,I.B.; Prescott,R.J., J.Int.Med.Res.14(5): 285-287
Hoe blijf ik gezond in de de hoogte?
Auteur: Han Willems KIT Publishers ISBN 978-90-6832-143-2

Medicatie

Het is voor iedereen aan te raden vooraf met de huisarts een afspraak te maken.
Bij de GG/GD kan men u meer vertellen over de benodigde vaccinaties. Een DTP vaccinatie is noodzakelijk indien deze geen voldoende bescherming meer biedt. Bij het binnenreizen van Tanzania vanuit een ander Afrikaans land is een inenting tegen Gele Koorts (die vermeld moet staan in de gele inentingspas van de World Health Organisation, WHO) verplicht. Wanneer men direct vanuit Nederland naar Tanzania zou vliegen is dit niet nodig. Nu is dat afgeschaft, maar wel aan te bevelen. Naast Gele Koorts worden inentingen tegen tetanus, cholera, tyfus, paratyfus en hepatitis A/B aanbevolen.

Vergewis u voor de beklimming van mogelijke bijwerkingen van de medicijnen, en bestanddelen waarvoor u overgevoelig bent.

Bij een individuele beklimming is het raadzaam onderstaande lijst van medicijnen te overwegen mee te nemen. U kunt enkele niet zo gangbare medicijnen verdelen tussen uw reisgenoten.

  • Hoogteziekte
    Hoogteziekte en de daarmee gepaard gaande symptomen, zijn de belangrijkste oorzaak voor het niet volbrengen van de tocht. Hoewel er enige controverse bestaat over medicatie ter preventie van hoogteziekte, zijn er meerdere studies waarin acetazolamide wordt aangeraden als preventief medicijn. Acetazolamide is in Nederland verkrijgbaar onder de merknaam Diamox. De aanbevolen dosering als preventief medicijn tegen hoogteziekte is tweemaal daags 250mg. Een veelvoorkomende bijwerking van het middel is tintelende ledematen.
  • Anti-diarree medicatie
    Vrijwel iedereen krijgt in meer of mindere mate te maken met diarree. Diarree leidt tot een ernstige verzwakking, en kan ook tot uitdroging leiden, en is - na hoogteziekte - waarschijnlijk de belangrijkste reden van het niet volbrengen van de beklimming. Reken op alle dagen de maximale dosis. Loperamide is een veelgebruikt medicijn bij lichte diarree. Diacure wordt aanbevolen bij ernstige diarree. Daarnaast is actieve kool, verkrijgbaar onder merknaam Norit, een beproefd middel bij diarree en als ontgifting.
  • Malaria
    Hoewel u zich slechts enkele dagen in een malaria-risicogebied bevindt, is het desalniettemin volgens de GGD aan te raden  om malariaprofylaxe te nemen. Er zijn meerdere middelen op de markt. Over het algemeen wordt het middel Lariam voorgeschreven voor korte periodes. Echter, dit middel kan vrij ernstige bijwerkingen zoals misselijkheid en duizeligheid tot gevolg hebben. Indien u niet eerder Lariam heeft gehad, en u daardoor niet zeker weet of u het middel wel of niet verdraagt, is het aan te raden om aan te dringen op een alternatief. Het middel Malarone is vrijwel zonder bijwerkingen, maar is wel aanzienlijk duurder dan Lariam.
  • Antibiotica
    Neem een breedspectrumantibioticum (bijvoorbeeld Amoxicilline of Doxicycline) mee voor het bestrijden van bijvoobeeld een darminfectie. Ga uit van een gehele kuur per persoon.
  • ORS
    Oral Rehydration Salt, of suikerzout-oplossing, is bedoeld om uitdroging te voorkomen of te herstellen. Het is verkrijgbaar in sachets (bijvoorbeeld onder de merknaam Orisel. Dit is de meest economische manier om ORS mee te nemen.
  • Sporttape en rekverband
    Overbelasting en verstuiking komen meer voor dan men op grond van de voorbereiding zou verwachten. Het bij zich hebben van materiaal zoals sporttape en rekverband om veel voorkomende klachten te verlichten is dan ook aan te raden.
  • UV-bescherming
    Op grote hoogte is de schadelijke invloed van UV-licht groter, waardoor u ondermeer sneller zult verbranden. Zelf voor mensen met een gebruinde huid is dit zeer waarschijnlijk. Neem daarom goede bescherming mee tegen UV-licht: zonnebrandcreme factor 30 of hoger, en lippenbalsem met UV-filter (onder andere verkrijgbaar van TropiZorg). Zorg ook voor een goede bescherming van uw ogen (zie lijst van kleding en materiaal hieronder).
  • Antimuggen-materiaal
    Voor de dagen dat u door het regenwoud loopt, is het insmeren met een anti-muggen middel op basis van DEET aan te raden. In Nederland worden verschillende middelen verkocht van het merk TropiZorg; verkrijgbaar bij drogist en buitensportzaken.
  • Blarenpleisters
    Voor het voorkomen van blaren zijn goed ingelopen schoenen een absoluut vereiste. Desondanks kunnen, door niet alledaagse belasting van de voeten, toch nog blaren ontstaan. In dit geval is het noodzakelijk om materiaal mee te hebben waarmee deze behandeld kunnen worden. Jodium (Betadine), Sterilon of alcoholdoekjes zijn nodig om materiaal en/of wonden te ontsmetten. Een schaartje en naald kunnen nodig zijn om huid te verwijderen. Blarenpleisters (zoals Compeed) zijn zeer aan te bevelen. Daarnaast is het practisch om een rolletje Leukoplast (of Leukosilk bij overgevoeligheid voor bruine pleisters) en een aantal gewone pleisters bij u te hebben.
  • Pijnstillers
    Paracetamol is de aanbevolen allround pijnstiller. In sommige gevallen is een pijnstiller met ontstekingsremmende werking zoals ibuprofen aan te raden. Er moet worden opgemerkt dat in zeer zeldzame gevallen een interactie van Diamox met Ibuprofen is vastgesteld.
  • Massage-olie/gel
    Voor het behandelen van stijve of pijnlijke spieren en gewrichten.

Daarnaast kunt u nog overwegen de volgende medicijnen mee te nemen:

  • Diclofenac: een pijnstiller bij kneuzingen
  • Motilium: een middel tegen misselijkheid en braken. Een waarschuwing hier is op zijn plaats: misselijkheid en braken zijn symptomen van hoogteziekte, en moeten als zodanig serieus genomen worden. Neem deze medicatie niet als symptoombestrijding tegen hoogteziekte om alsnog door te gaan!
  • Noscapect: dit is een middel tegen kriebelhoest. Op grote hoogte is het mogelijk dat er een kriebelhoest ontstaat, die de nachtrust kan verstoren. Een medicijn als Noscapect kan dan uitkomst bieden.
  • Slaappillen: op hoogte is de normale nachtrust dikwijls verstoord. Veel mensen kunnen slecht slapen, of slapen heel licht, omdat op hoogte de ademhaling oppervlakkiger wordt hetgeen een diepe slaap onmogelijk maakt.

Eten en drinken

Tijdens de tocht wordt door het begeleidende team van koks zorggedragen voor de maaltijden. Er is een uitgebreid ontbijt (inclusief eieren, worstjes, brood, koffie en thee), en er worden lunchpakketten uitgedeeld voor onderweg. Hierin bevindt zich ook fruit. De warme avondmaaltijd bestaat uit koolhydraatrijke voeding zoals rijst of pasta. Er wordt tevens gezorgd voor fruit, groente en vlees. In overleg kan er dikwijls gezorgd worden voor een vegetarische maaltijd. Houd er rekening mee dat een plotselinge afwijking van een normaal eetpatroon dikwijls averechts werkt, ook al is het nieuwe voedingspatroon zogezegd optimaal voor een lichamelijke inspanning. Hoewel er dus gezorgd wordt voor de belangrijkste maaltijden op een dag, moet u zelf eventuele tussendoortjes meenemen. Op grote hoogte hebben veel mensen last van verminderde eetlust, of zelfs het compleet ontbreken daaraan. Lichtverteerbare hoogcalorische tussendoortjes zijn daarom aan te raden; voor alle dagen van de beklimming is druivensuiker (dextrose, zoals Dextro Energy) dan ook een hulpmiddel. Dit kan aangevuld worden met repen, koeken etc.

Tijdens de beklimming van Mount Kilimanjaro moet er veel gedronken worden. Het is daarom het beste om iedere gelegenheid aan te grijpen om wat te drinken, denk bijvoorbeeld aan de koffie of thee bij het ontbijt. Neem ook minimaal enkele liters mee in de dagrugzak. Iedere dag wordt er 's ochtends de gelegenheid geboden om waterflessen of -zakken te vullen. Dit water is afkomstig uit beekjes nabij het kamp en wordt altijd gekookt. Toch is het noodzakelijk om middelen mee te nemen om het water te steriliseren. Dit kan een jodiumtinctuur zijn (relatief smaakloos), of een middel op basis van hypochloriet, zoals Hadex (geeft een chloorsmaak). Om de smaak van het ontsmettingsmiddel te verhullen is het aan te raden isotoon poeder of tabletten bijvoorbeeld Isostar mee te nemen. Deze oplossingen vullen daarnaast ook nog eens verbruikte mineralen aan.

Nuttige websites.


Tanzania

Kilimanjaro Algemene Info
Lees meer...

Kilimanjaro Data en Prijzen
Lees meer...

Kilimanjaro Route beklimming
Lees meer...

Kilimanjaro Gezondheid
Lees meer...

Kilimanjaro Training
Lees meer...

Kilimanjaro Materialen en Kleding
Lees meer...


Tanzania Safari
Ga op safari
Lees meer...


Tanzania Zanzibar
Rust lekker uit op het strand van Zanzibar.
Lees meer...

Boek Kilimanjaro (Kili)

Boek Kili+Safari

Boek Kili+Zanzibar

Boek Kili+Safari+ Zanzibar